Litterae

Alter fructus est ejusdem secundi verbi cognitio potentiae gratiae Dei et imbecillitatis voluntatis humanae. Ex qua cognitione discere poterimus, optimum esse confidere plurimum in auxilio Deo et diffidere plurimum de viribus propriis. Cognoscere cupis potentiam gratiae Dei? respice latronem bonum. Hic fuerat insignis peccator, et in statu illo deterrimo perseveraverat usque ad supplicium crucis, id est paulo minus quam usque ad mortem; et non aderat illi in tanto periculo damnationis aeternae ullus, qui vel consilio vel auxilio eum juvaret; quamvis enim vicinissimus esset Salvatori, tamen audiebat pontifices et pharisaeos affirmantes illum esse seductorem ambitiosum, regni alieni affectatorem; audiebat latronem socium suum similia Christo improperentem. Nemo erat, qui Christo verbum aliquod loqueretur; ac ne ipse quidem Christus blasphemias illas et maledicta refellebat. Et tamen aspirante gratia Dei, cum hic nullum ad salutem subsidium habere videretur et gehennae vicinissimus esset et a vita aeterna quam longissime abesset: momento illustratus et ad meliora conversus, confitetur Christum esse innocentem et Regem futuri saeculi, et quasi praedicator effectus, corripit sodalem suum, suadet illi paenitentiam et coram omnibus commendat se devote et humiliter Christo. Denique ita se gerit, ut, quod supererat poenalis cruciatus in ligno, converteretur illi in purgatoriam poenam, et mox a morte intraret in gaudium Domini sui. Ex quo intellegimus, nullum debere desperare salutem, quando iste, qui venit ad vineam Domini hora fere duodecima, mercedem accepit cum iis, qui venerant hora prima. Contra vero latro alter, ut ostendatur infirmitas humana, non est correctus ex tam insigni caritate Christi, qui pro crucifixoribus suis tam amanter oravit, neque ex proprio supplicio suo neque ex admonitione et exemplo socii, neque ex insolitis tenebris et scissione petrarum, neque exemplo eorum, qui, Christo mortuo, revertebantur percutientes pectora sua (Lc 23,48). Quae omnia contigerunt post conversionem boni latronis, ut intellegeremus, latronem alterum sine his subsidiis converti potuisse, alterum cum his omnibus non potuisse vel potius noluisse.

At cur, inquies, Deus uni gratiam conversionis inspiravit, alteri non inspiravit? Respondeo, sufficientem gratiam neutri defuisse; et si alter eorum periit, culpa sua periit, si alter conversus est, gratia Dei conversus est, non sine cooperatione liberi arbitrii. Sed cur, inquies, non dedit utrique Deus gratiam illam efficacem, quae a nullo duro corde respuitur? Istud ad secreta Dei pertinet, quae nos admirari, non scrutari decet, cum illud nobis satis esse debeat, non esse iniquitatem apud Deum, ut Apostolus loquitur (Rom 9,14), et judicia Dei occulta esse posse, injusta esse non posse, ut loquitur sanctus Doctor Augustinus (Epist. 105). Illud magis ad nos pertinet, ut ab his exemplis discamus non differre conversionem usque ad vitae finem. Nam etsi uni contigit, in extrema hora Dei gratiam invenire, alteri contigit judicium invenire. Et si quis vel historias legat vel casus cotidianos observet, inveniet profecto rarissimos fuisse, qui feliciter de hoc mundo exierint, cum per totum vitae suae cursum perdite vixerint; et contra plurimos fuisse, qui post vitam neglegenter actam ad poenas aeternas rapti fuerint. Quemadmodum e contrario paucos omnino numerari, qui bene sancteque vixerint et tamen infeliciter perierint; et contra plurimos numerari, qui post vitam sancte pieque ductam ad gaudia sempiterna pervenerint. Nimis omnino audaces sunt nimisque temerarii, qui in re tanti momenti, cum de vita sempiterna vel de sempiternis suppliciis agitur, audent vel unum diem in peccato lethali haerere, cum singulis momentis de vita praesenti abire queamus, et post mortem nullus sit amplius locus paenitentiae et ex inferno nulla sit redemptio.

De septem verbis  - ad exordium: