Litterae

Tertius fructus, qui ex verbo quinto decerpi potest, est imitatio patientiae Filii Dei. Quamvis enim in verbo quarto claruerit humilitas cum patientia, tamen in verbo quinto, tamquam in proprio loco, summa et sola patientia Christi fulsisse videtur. Porro patientia non solum una ex magnis virtutibus est, sed etiam praeter ceteras valde necessaria. Sic enim loquitur S. Cyprianus (Sermo de bono patientiae): Non invenio inter ceteras caelestis disciplinae vias, quid magis sit vel utilius ad vitam vel majus ad gloriam, quam, ut qui praeceptis Dominicis obsequio timoris ac devotionis innitimur, patientiam maxime tota observatione tueamur. Sed antequam de necessitate patientiae aliquid dicamus, necesse est patientiam veram a falsa distinguere. Vera patientia est, quae tolerare jubet mala poenae, ut non cogatur facere mala culpae (Vide S. August. 1. de patientia c. 1,2,3). Talis fuit patientia Martyrum, qui maluerunt tormenta subire carnificum quam Christi fidem abnegare, et maluerunt jacturam omnium bonorum pati quam diis falsis cultum adhibere. Falsa vero patientia est, quae suadet mala omnia tolerare, ut legi concupiscentiae pareatur, et amittere bona sempiterna, ut temporalia conserventur. Talis est patientia martyrum diaboli, qui facile tolerant famem et sitim, frigus et aestum et jacturam nominis boni et, quod admirabilius est, regni caelorum, ut opes adaugeant vel carnis concupiscentiae satisfaciant vel ad gradus honorum ascendant.

Jam vero patientia vera id habet proprium, ut omnes virtutes perficiat et conservet; atque hoc est, quod sanctus Jacobus praedicat in laudibus patientiae, cum ait: Patientia opus perfectum habet, ut sitis perfecti et integri, in nullo deficientes. (Iac. 1,4). Virtutes enim ceterae sine patientia non diu subsistere possunt propter difficultates, quae in earum actibus inveniuntur. Sed quando comitem habent patientiam, facile superant omnes difficultates. Patientia enim convertit prava in directa et aspera in vias planas (Is 40,4; Lc 3,5). Atque hoc adeo verum est, ut sanctus Cyprianus de ipsa etiam regina virtutum caritate dicat: Caritas fraternitatis vinculum est, fundamentum pacis, tenacitas ac firmitas unitatis, quae spe et fide major est, et martyria praecedit, quae nobiscum semper aeterna apud Deum in regnis caelestibus permanebit. Tolle illi patientiam, et desolata non durat; tolle sustinendi tolerandique substantiam, et nullis radicibus ac viribus perseverat (Sermo de patientia). Quod idem facilius probat idem Cyprianus de castitate, de justitia, de pace cum proximis. Sit fortis, inquit, et stabilis in corde patientia, et nec adulterio sanctificatum corpus et dei templum polluitur, nec justitiae dicata innocentia contagione fraudis inficitur, nec post gustatam Eucharistiam manus gladio et cruore maculatur. Haec ille, qui a contrario sensu significare voluit, neque castitatem adulterio resistere posse sine patientia, neque justitiam fraude vacare, neque sumptam Eucharistiam ab homicidio liberare.

Hoc autem, quod scribit sanctus Jacobus de virtute patientiae, aliis verbis docent Propheta David et ipse Dominus et Apostolus ejus. David in Psalmo nono: Patientia, inquit, pauperis non peribit in finem (Ps 9,19), quia videlicet opus perfectum habet, ac per hoc fructus ejus numquam marcescet. Dicitur enim patientia non perire, quia fructus ejus et merces semper manebit. Quomodo dicere solemus, labores agricolae perire, quando fructum non ferunt, et non perire, quando ferunt. Additur vox illa pauperi, quae hoc loco humilem significat, qui se pauperem agnoscit et sine adjutorio Dei nihil posse vel facere vel pati. Sic sanctus Augustinus exponit in libro de patientia (Cap. 15). Neque enim soli pauperes, sed etiam divites veram patientiam habere possunt, dummodo non in seipsis confidant, sed in Deo, a quo, ut veri pauperes donorum divinorum, patientiam petant et accipiant. Hoc idem Dominus ipse significare voluit, cum ait in Evangelio: In patientia vestra possidebitis animas vestras (Lc 21,19). Illi enim soli vere possidebunt animam, id est vitam suam ut propriam et quae a nullo subripi possit, qui patienter tolerabunt omnes afflictiones et ipsam etiam corporis mortem, ut non peccent in Deum. Quamvis enim moriendo vitam videantur amittere, tamen non amittunt, sed in aeternum custodiunt eam. Mors enim justorum non mors, sed somnus, isque admodum brevis dici potest. Sed impatientes, qui, ut vitam corporis, non amittant, peccare non dubitant, vel Christum abnegando vel idola colendo vel libidini succumbendo vel aliud quodcumque scelus perpetrando, illi videntur quidem ad tempus conservare vitam suam, sed perdunt in aeternum vitam corporis et animae; et sicut veris patientibus recte dicitur: Capillus de capite vestro non peribit (Lc 21,18), sic impatientibus dici debet: Membrum de corpore vestro immune a gehennae incendio non manebit.

Denique hoc idem confirmat Apostolus dicens: Patientia vobis necessaria est, ut, voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem (Hbr 10,36). Ubi patientiam non utilem, sed necessariam omnino esse pronuntiat, ut voluntatem Dei semper faciamus et, voluntatem Dei facientes, reportemus promissionem, id est coronam gloriae, quam promisit Deus diligentibus se (Iac 1,12) et mandata sua custodientibus. Si quis enim diligit me, sermonem meum servabit et, qui non diligit me, sermones meos non servat (Io 14,23–24). Itaque videmus totam Scripturam sibi ipsi cohaerentem, praedicare fidelibus patientiae necessitatem. Haec igitur causa est, cur Christus voluerit in exitu de hac vita testificari omnibus invisibilem quandam et acerbissimam et longissimam passionem suam, sitim videlicet, ut hoc tamquam exemplo proposito accenderemur ad patientiam in omni afflictione servandam. Fuisse autem Christi sitim vehementissimam, paulo ante in explicatione verbi Sitio demonstravimus. Quod vero longissima fuerit, nullo negotio demonstrari potest.

Ac ut incipiamus a flagellatione, cum Christus flagellaretur, jam fatigatus erat ex oratione prolixa et agonia ac sanguinis effusione in horto; deinde ex multis itineribus, quae illa ipsa nocte et die sequenti confecerat, ab horto ad domum Annae, a domo Annae ad domum Caiphae, a domo Caiphae ad domum Pilati, a domo Pilati ad domum Herodis, a domo Herodis ad domum Pilati: quae itinera multa milliaria continent; neque Dominus a cena hesterna cibum vel potum vel somnum gustaverat, sed vexationes multas et gravissimas in domo Caiphae acceperat, ad quas omnes accessit flagellatio, quam sitis vehemens comitata est; et flagellatione finita, sitis non finem, sed incrementum accepit. Successit coronatio et illusio ac nova vexatio, quam etiam sitis comitata est; et coronatione finita, sitis non exstincta, sed aucta est. Inde Crucis patibulo oneratus, quamvis ex tot itineribus et laboribus fessus et sitibundus, processit ad montem Calvariae. Itinere illo confecto, oblatum est ei vinum cum felle mistum; quod cum gustasset, noluit bibere. Itaque iter quidem finem accepit, sed sitis, quae toto itinere Dominum cruciaverat, sine dubitatione incrementum accepit; secuta est crucifixio, et ex quatuor vulneribus, quasi ex fontibus quatuor sanguine defluente, unusquisque per se cogitare potest, quam vehementer sitis creverit. Denique tribus horis sequentibus a sexta usque ad nonam horam in horribilibus illis tenebris, vix credi potest, quo sitis ardore sacratissimum illud corpus confectum fuerit. Et quamvis acetum ministri obtulerint ori ejus, tamen, quia non vinum vel aqua, sed acetum, id est aspera et ingrata potio fuit et valde modica, cum ex spongia gutta sorbere deberet et jamjam moriturus esset: verissime affirmare licet, Redemptorem nostrum a principio passionis usque ad obitum gravissimum hoc tormentum patientissime toleravisse. Quantum sit autem hoc tormentum, rari apud nos experiuntur, cum passim occurrant aquae, quibus sitis sedari possit; sed qui multos dies iter faciunt per loca deserta, illi experiuntur, quale sit tormentum sitis.

Scribit Curtius (Lib. 7 de rebus gestis Alexandri), aliquando Alexandro Magno, per desertum cum exercitu iter facienti, occurrisse post longam ariditatem et sitim fluvium quendam; tanta vero aviditate coepisse milites aquam illam bibere, ut multi intercluso spiritu statim exstincti fuerint; et addit: Multosque major horum sic exstinctorum numerus fuit, quam ullo amiserat bello. Itaque ardor ille sitis tam erat intolerabilis, ut non possent milites illi sibimet imperare, ut inter bibendum aliquantulum respirarent, sic periit maxima pars exercitus Alexandri. Inveniuntur etiam, qui prae magnitudine sitis suavem putaverint aquam luto admixtam, oleum, sanguinem et alia sordidiora et horribiliora, quae nemo hauriret, nisi extrema necessitate coactus. Hinc discere debemus, quam acerba fuerit Christi passio et quanta in ea patientiae virtus eluxerit: quae nobis, Deo volente, innotuit, ut eam imitemur et ita Christo compatiamur, ut simul cum ipso glorificemur.

Sed audire mihi videor pias quasdam animas, quae libenter discerent, qua retiane possent ad hoc pervenire, ut patientiam Christi serio imitarentur et cum Apostolo dicere possent: Christo confixus sum Cruci (Gal 2,19), et cum sancto Martyre Ignatio: Amor meus crucifixus est (Epist. ad Romanos). Res haec non est adeo difficilis, ut multi existimare videntur. Non enim necesse omnibus est humi cubare, flagellis ad sanguinem usque corpus proprium caedere, jejunare cotidie in pane et aqua, cilicium asperum vel ferream catenam ad nudam carnem cotidie gerere et alia id genus ad carnem edomandam et cum vitiis et concupiscentiis crucifigendam facere. Illa enim laudabilia et utilia sunt, cum fiunt ab iis, qui possunt, et non sine consilio magistri spiritualis. Sed ego rationem exercendae patientiae et Christum patientem imitandi demonstrare piis lectoribus cupio, quae omnibus conveniat, et nihil insolitum, nihil novum, nihil quod ad popularem auram captandam fieri ullus suspicari possit.

Primum igitur ajo, oportere patientiae amatorem in illis laboribus et doloribus libenter versari, quae certum sit voluntati divinae placere, juxta illud Apostoli: Patientia vobis necessaria est, ut, voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem (Hbr 10,36). Quid autem velit Deus nos patienter subire, non est difficile discere vel docere. Primum enim pro comperto habemus ea, quae nobis mandat mater Ecclesia, quamvis dura vel difficilia sint, oboedienter et patienter perficienda esse. Quid nobis mandat Ecclesia? jejunia Quadragesimae, Quatuor Temporum et Vigiliarum. Ista si suscipiantur, ut oportet, non sine patientia perfici possunt. Nam si quis velit in diebus jejuniorum exquirere delicatas epulas, et in cena una seu prandio uno tantum cibi sumere, quantum in prandio simul et cena capere solitus erat et horam anticipare et postea sub vesperum cenulam sumere tam copiosam, ut cena dici possit: iste certe non facile esuriet neque sitiet neque patientia opus habebit; sed si serio statuat, non anticipare horam, nisi morbus aut alia necessitas cogat, vulgares et viles epulas paenitentiae agendae accommodatas sumere easque in ea mensura, quae refectionem unam eamque ordinariam non excedat, et quod in alia refectione sumeretur, si dies jejunii non esset, dare pauperibus, ut sit juxta beatum Leonem, refectio pauperis abstinentia jejunantis (Sermo 11 de jejunio 10. mensis). Et alibi: Esuriamus paululum, dilectissimi, et aliquantulum, quod juvandis possit prodesse pauperibus, nostrae consuetudini subtrahamus (Sermo 9 de jejunio 7. mensis). Et denique sub noctem cenula, quae sumi a multis solet, vere sit cenula: tum sine dubio patientia necessaria erit ad esuriem et sitim tolerandam, et sic jejunando Christi patientiam utcumque saltem imitabimur et Christo confixi erimus Cruci, saltem ex parte. At ista non sunt omnia necessaria. Ita sit, sed ad patientiam exercendam et ad Christi passionem imitandam necessaria sunt. Deinde mater Ecclesia jubet ecclesiasticos et regulares recitare vel canere septem horas canonicas, et ut fideles omnes saltem orando legant Dominicam orationem et Angelicam salutationem. Ista sacra lectio et oratio si fiat eo modo, quo posset et deberet fieri, sine dubio patientiae auxilio indigebit. Sed non desunt multi, qui, ut patientiae suffragio non indigeant, tollere satagunt omnes difficultates. Primum, quasi onus aliquod grave gerere debeant, velocissime percurrunt omnia, ut videlicet ab illo onere brevissime se expediant; deinde non erecti et stantes vel flexis genibus, sed sedentes vel deambulantes horas canonicas legunt, videlicet ut taedium lectionis et orationis vel sedendo minuatur vel deambulando levatur. Loquor autem de iis, qui privatim horas legunt, non de illis, qui in choro Psalmos decantant. Praeterea ne somnum interrumpere cogantur, non solum Horas diurnas, sed etiam nocturnas sole fulgente decantant. De attentione et mentis elevatione, cum Deus laudatur vel oratur, nihil dico, quia plerique nihil minus cogitant quam id, quod canunt vel legunt. Itaque sublata difficultate consumendi longum tempus in lectione vel oratione nec non surgendi ad horas nocturnas, et omisso labore standi vel flectendi genua et animum coercendi, ut non huc atque illuc divagetur, sed totus sit in iis, quae legit: mirum non est, si multi patientiae subsidio egere non videantur. Sed isti audiant, qua sollicitudine Horas canonicas sanctus Franciscus legebat, et tunc intellegent, hoc pium Officium sine patientiae auxilio peragi non posse. Sic igitur loquitur sanctus Bonaventura in Vita sancti Francisci (Cap. 10. Vitae S. Francisci): Solitus erat vir sanctus Horas canonicas non minus timorate Deo persolvere quam devote. Nam licet oculorum, stomachi, splenis et hepatis aegritudine laboraret, nolebat tamen muro vel parieti inhaerere, dum psalleret; sed Horas semper erectus et sine capucio, non gyrovagis oculis nec cum aliqua syncopa, persolvebat. Si quando esset in itinere constitutus, figebat tunc temporis gressum, hujusmodi consuetudinem reverentem et sacram ob pluviarum inundantiam non omittens. Graviter etiam se putabat offendere, si quando orationi deditus vanis phantasmatibus interius vagaretur. Cum aliquod tale accideret, non parcebat confessioni, quin illud protinus expiaret. Psalmos cum tanta mentis attentione dicebat, quasi Deum praesentem haberet; et cum nomen Domini in eis occurreret, prae suavitatis dulcedine labia sua lingere videbatur. Certe si quis conari velit sic horas canonicas legere et noctu etiam surgere ad nocturnas Horas persolvendas, experiatur omnino, sine labore et patientia se non posse divino Officio satisfacere. Multa sunt alia, quae mater Ecclesia de voluntate Dei, ex Litteris sacris edocta, praecipit, quae sine patientia recte peragi non possunt, qualia sunt, dare superfluum opum pauperibus, ignoscere peccantibus in nos et satisfacere iis, quos nos offendimus; confessio peccatorum omnium saltem annis singulis; perceptio sacrosanctae Eucharistiae, quae non parvam exigit praeparationem; quae sine patientia recte peragi non possunt. Sed ego pauca ista per modum exempli ponere volui.

Alterum est, in quo divina voluntas cernitur et sine patientia perfici nequit, id totum, quod ad nos vexandos vel daemones vel homines faciunt. Quamvis enim homines mali et daemones pessimi, cum nos exercent, nihil boni cogitent: tamen Deus, sine quo illi nihil agere possunt, illam vexationem non permitteret, nisi nobis utilem esse judicaret; proinde omnis illa vexatio de manu Domini suscipienda ac per hoc patienter et libenter toleranda est. Sic Job simplex et rectus non ignorabat, stragem illam, quam passus est, cum una die perdidit omnes opes et omnes filios, ac deinde totius corporis sanitatem, a diaboli invidia processisse; dixit tamen: Dominus dedit, Dominus abstulit, sit nomen Domini benedictum (Iob 1,21), quia noverat, stragem illam sine Dei voluntate fieri non potuisse. Non haec dico, quasi velim homines ab hominibus vel a daemonibus afflictos non posse aut non debere resarcire damna, medicinam afferre corpori seque resque suas defendere: sed hoc tantum admoneo, non esse cogitandum de ultione contra homines malos neque reddendum malum pro malo, sed patienter tolerandum, quod Deus nos tolerare voluerit, ut, voluntatem Dei facientes, reportemus promissionem.

Postremum illud est, ut intellegamus, omnia, quae casu vel fortuito accidere videntur, ut nimiam siccitatem, nimiam pluviam, pestilentiam, penuriam et alia id genus non sine providentia et voluntate Dei contigere; ac per hoc non queramur de elementis vel de ipso Deo, sed agnoscamus flagellum Dei et peccata nostra et, subjecti Deo, in humilitate vera patienter feramus omnia: sic enim fiet, ut placatus Deus relinquat post se benedictionem, et nos ut filios paterna pietate castiget, non ut adulterinos hereditate caelesti privet. Addam ex sancto Gregorio exemplum unum, ex quo intellegi possit, quanta sit merces patientiae. In homilia trigesima quinta super Evangelia narrat, quendam Stephanum adeo fuisse patientem, ut eos sibi prae ceteris amicos crederet, qui sibi molestiam aliquam irrogassent, et gratias pro contumeliis redderet: damna sibi illata lucra maxima existimaret, adversarios omnes in adjutoribus et benefactoribus numeraret. Hunc sine dubitatione mundus amentem et stultum esse censuisset, se ipse Apostolum Christi non surda aure audiverat dicentem: Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens (1 Cor 3,18). Nam, ut in eodem loco sanctus Gregorius dicit, huic morienti Angeli multi visi sunt affuisse, qui ejus animam in caelum recta referrent; et ipse sanctus Doctor hunc Stephanum inter Martyres sanctos ob ejus patientiam eximiam numerare non dubitavit.

De septem verbis  - ad exordium: