Litterae

Alter fructus et quidem utilissimus erit, si discamus frequentare orationem, quam Magister noster Christus nos docuit, cum, iturus ad Patrem, dixit: In manus tuas commendo spiritum meum. Sed quoniam ipse non ea necessitate premebatur, qua nos premimur, et ipse Filius et sanctus erat, nos servi et peccatores sumus: ideo Ecclesia, mater et magistra nostra, eandem orationem frequentare nos docet, sed integram, ut est in Psalmo Davidis, non dimidiatam, ut Christus eam protulit. In Psalmo sic legitur: In manus tuas commendo spiritum meum: redemisti me, Domine, Deus veritatis (Ps 30,6). Omisit Christus partem posteriorem, quia ipse Redemptor est, non redemptus; nos, qui pretioso ejus sanguine redempti sumus, istam partem omittere non debemus. Praeterea Christus Patrem oravit ut Filius unigenitus, nos Christum oramus ut Redemptorem; ideo non dicimus: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, sed: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum: redemisti me, Domine, Deus veritatis. Ad quem modum sanctus protomartyr Stephanus moriturus, dixit: Domine Jesu, accipe spiritum meum (Act 7,58).

Porro Ecclesia, mater nostra, tribus temporibus hanc orationem frequentare nos docet. Primum diebus singulis ad Completorium, ut noverunt, qui Horas canonicas legunt. Deinde, cum ad sacrosanctam Eucharistiam accedimus, post Domine, non sum dignus Sacerdos primum pro se, deinde pro aliis communicaturis dicit: In manus tuas, Domine, commendo spiritum. (Nota editoris: Talis ritus in distributione S. Eucharistiae fuit in usu ante editionem Ritualis Romani per Paulum PP. V in pluribus regionibus.) Deinde, in exitu de hac vita fideles omnes admonentur, ut dicant: In manus tuas, Domine etc. (Cfr. Rituale Romanum: In exspiratione.) Quod attinet ad Completorium, non dubium est, quin tunc dicatur: In manus tuas, Domine etc., quoniam Completorium ad finem diei legi solet, ac, ut loquitur sanctus Basilius (In regulis fusius explic. quaest. 37) primis se intendentibus tenebris, et quoniam nocturnis horis facile fieri potest, ut mors inopinata nos opprimat, commendamus animam nostram Domino, ut, si forte subitanea mors nobis adveniat, non adveniat improvisa. Quod autem tempore sacrosanctae Eucharistiae percipiendae dici debeat In manus tuas, Domine etc., ratio est in promptu: quoniam actio illa valde periculosa et simul etiam valde necessaria est, ut sine periculo neque frequentari neque intermitti possit. Qui enim sumit Corpus Domini indigne, judicium sibi manducat (1 Cor 11,29), id est condemnationem sibi ipse sumit; qui Corpus Domini non sumit, panem vitae (Io 6,54) et ipsam vitam non sumit. Itaque angustiae nobis sunt undique, quales experiuntur, qui valde esuriunt et tamen certi non sunt, an, quod apponitur ad comedendum, cibus sit an venenum. Igitur merito cum timore et tremore dicimus: Domine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum, nisi tu ex pietate tua feceris dignum, ideo dic tantum verbo et sanabitur anima mea (Cfr. Mt 8,8). Sed quia de hoc etiam ambigo, an plagas meas sanare dignatus fueris, in manus tuas commendo spiritum meum, ut in hoc tam terribili negotio adsis animae meae, quam redemisti pretioso sanguine tuo.

Haec si multi cogitarent, non tam avide se ingererent ad sacerdotium suscipiendum, ut postea cotidie celebrando victum quaererent. Isti enim non valde solliciti esse solent, an ea, qua par est, praeparatione accedant, cum finis eorum magis sit cibus corporis quam animae. Multi etiam, qui in aulis praelatorum vel principum famulantur, etiamsi rite parati non sint ad mensam illam tremendam, accedunt tamen humano timore ducti, ne forte principi vel praelato suo displiceant, si tempore constituto inter communicantes non appareant. Quid ergo? Utilius fortasse erit quam rarissime ad mensam illam accedere? Immo vero utilius est frequenter accedere, sed cum praeparatione debita. Quo enim quis rarius accedit, eo minus aptus efficitur ad participationem mensae caelestis, ut sanctus Cyrillus sapienter admonuit (Lib. 4 in Joannem, c. 17).

Restat tempus propinquae mortis, in quo necesse est, cum magno mentis ardore orationem istam frequentare ac dicere: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum: redemisti me, Domine, Deus veritatis. Illud enim est tempus, in quo vere agitur de summa rerum omnium. Nam si forte tunc anima de corpore exiens in manus diaboli veniat, nulla restat ad salutem via. Et contra, si ad paternas Dei manus aditum habeat, nulla deinceps timenda est inimicorum potentia. Itaque cum gemitu inenarrabili, cum vera atque perfecta contritione, cum fiducia multa infinitae misericordiae Dei iterum atque iterum repetendum est: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum. Et quoniam in illo temporis articulo nullam graviorem tentationem patiuntur, qui neglegenter vitam duxerunt, quam desperationis, quasi tunc paenitentiae tempus jam praeterierit, scutum fidei opponendum est, cum scriptum sit: Quacumque die peccator ingemuerit, peccatorum ejus non recordabor (Ez 18,22; 33,14–16; S. Leo Epist. ad Theodorum Episcopum), et galea spei arripienda, quae in infinita Dei miseratione confidat, et identidem repetendum: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum. Nec omittenda ratio illa, quae fundamentum spei nostrae esse debet, redemisti nos, Domine, Deus veritatis. Quis enim ei refundet innocentem sanguinem? quis ei restituet pretium, quo nos emit? sic loquitur sanctus Augustinus in libro nono Confessionum: nos omnes docens, ut multum omnino confidamus in redemptione, quae est in Christo Jesu; quae irrita esse non poterit, nisi nos ipsi obicem impaenitentiae vel desperationis opponamus.

De septem verbis  - ad exordium: