Litterae

Discimus tertio loco ex cathedra Crucis, quod sit officium parentum bonorum erga filios, et bonorum filiorum erga parentes. Incipiamus a priore. Debent parentes boni diligere filios; sic tamen, ut amor filiorum non impediat amorem Dei. Atque hoc est, quod Dominus in Evangelio dicit: Qui amat filium aut filiam suam super me, non est me dignus (Mt 10,37). Hoc plane accuratissime observavit Virgo beata; stabat enim juxta Crucem cum summo dolore et cum summa constantia. Dolor testabatur amorem summum erga Filium in Cruce pendentem, constantia testabatur observantiam maximam erga Deum in Caelo regnantem, moleste ferebat, Filium innocentem, quem vehementer amabat, doloribus acerbissimis afflictari: sed non ideo verbo aut facto cruciatus illos prohibuisset, quamvis potuisset, quia sciebat, definito consilio et praescientia Dei (Act 2,23) Patris illos omnes cruciatus a Filio tolerari. Mensura doloris est amor: proinde Mater valde dolebat, cum Filium suum tam crudeliter vexari cernebat, quia multum amabat. Et quomodo Filium suum Virgo Mater non ardentissime diligeret, cum optime omnium sciret, Filium et omnibus filiis hominum omni genere laudum excellere et eundem illum Filium magis ad se pertinere, quam pertineant ulli alii filii ad matres eorum? Ratio enim, cur feminae filios diligant, duplex esse solet: una, quod ipsae eos genuerint, altera, quod insigni aliqua laude excellant; alioqui enim non desunt matres, quae filios aut parum ament aut etiam oderint, si forte nimis deformes aut nimis improbos aut in parentes impios et ingratos experiantur. Jam vero Virgo Mater Filium suum propter utramque causam magis diligebat, quam ulla alia mater filium suum umquam dilexerit. Primum enim mulieres aliae non solae filios generant, sed in generatione filii socium habent maritum. Virgo beata sola Filium generavit; nam Virgo genuit et Virgo peperit; et quemadmodum Christus Dominus in generatione divina habuit Patrem sine matre, sic in generatione humana Matrem habuit sine patre. Et quamvis vere dicatur idem Christus de Spiritu Sancto conceptus, non tamen Spiritus Sanctus est Pater Christi, sed effector et fabricator corporis Christi; neque ex propria sua substantia Spiritus Sanctus Christi corpus formavit, quod proprie ad Patrem pertinet, sed ex purissimis Virginis ipsius sanguinibus fabricavit. Vere igitur Virgo sanctissima sola sine patris consortio Filium suum genuit, sola solum et integrum sibi vindicabat: proinde magis diligebat Filium suum, quam ulla alia mater prolem suam umquam dilexerit. Quod vero attinet ad aliam causam, Filius Virginis nostrae non solum speciosus fuit et est prae filiis hominum (Ps 44,3), sed etiam omni genere laudis hominibus et Angelis omnibus antecellit. Sequitur igitur, ut Virgo beata, quae Filium suum plus omnibus amavit, ejus passionem et mortem plus omnibus defleverit. Atque adeo hoc verum est, ut sanctus Bernardus sermone quodam (Sermo in illud Signum magnum.) affirmare non dubitaverit, dolorem beatae Virginis de Filii passione conceptum dici posse martyrium cordis juxta illud Simeonis: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius (Lc 2,35). Et quia martyrium cordis acerbius esse videtur quam martyrium corporis, sanctus Anselmus in libro de excellentia Virginis (Cap. 5) scribit, dolorem Virginis acerbiorem fuisse quolibet martyrio corporali. Certe quidem Dominus noster, cum orans in horto Gethsemani martyrium cordis pateretur, attente considerans omnes dolores et cruciatus, quos die sequenti passurus erat, et simul maerori et pavori habenas quodammodo laxans tam vehementer cruciari coepit, ut ex toto corpore sudorem sanguineum funderet, quod in passione corporali accidisse non legitur. Igitur Virgo beata ex gladio illo doloris animam ejus transverberante gravissimam sine dubio passionem atque poenam acerbissimam pertulit, et tamen, quia plus honorem et gloriam Dei quam carnem Filii diligebat, stabat juxta Crucem constantiae plena et sine ullo impatientiae signo patientem Filium intuebatur. Non cecidit in terram semimortua, ut quidam fingunt, non laceravit capillos, non muliebriter ejulavit, sed fortiter tulit, quod ex voluntate Dei tolerandum erat. Amabat enim valde carnem Filii sui, sed magis amabat honorem Patris et salutem mundi, quae duo ipse etiam Filius magis amabat quam incolumitatem corporis sui. Praeterea fides resurrectionis Filii sui post tertiam diem futurae, in qua numquam haesitavit, addebat cordi ejus ingentem constantiam, ut non egeret consolatione humana. Sciebat enim mortem Filii similem futuram somno brevissimo, juxta illud Prophetae: Ego dormivi et soporatus sum, et exsurrexi, quia Dominus suscepit me (Ps 3,6).

Hoc exemplum imitari deberent fideles omnes, ut amarent filios suos, sed non anteponerent Deo, qui Pater est omnium et qui diligit eosdem multo magis et melius, quam nos amare noverimus. Ac primum amare debent christiani filios suos amore virili ac prudenti, non blandientes illis, cum male fecerint, sed educantes in timore Dei et corripientes verbis et flagello etiam coercentes, cum vel Deum offendunt vel studia litterarum neglegunt. Haec enim est voluntas Dei, quam in Scripturis sanctis revelavit; sic enim loquitur Ecclesiasticus: Filii tibi sunt? erudi illos et curva illos a pueritia illorum (Sir 7,25); et de Tobia legitur, quod filium suum ab infantia timere Deum docuerit et abstinere ab omni peccato (Tob 1,10). Et Apostolus (Col 3,21) admonet patres, ut non provocent filios ad indignationem, ne pusillo animo fiant, sed educent illos in disciplina et correptione Domini, hoc est ut tractent eos, non ut servos, sed ut liberos. Qui enim nimis sunt erga filios austeri, sic ut illos perpetuo objurgent et flagellent, etiam pro minimo errato, ii tractant ut mancipia et efficiunt, ut vel pusillo animo fiant vel fugiant; qui vero nimis sunt indulgentes, vitiosos illos efficiunt, et non regno caelorum, sed gehennae nutriunt.

Recta ratio educandi filios est, ut parentes erudiant filios in disciplina, ut discant libenter oboedire parentibus et magistris, et cum errant, eos paterne corripiant, sic ut intellegant, se ex amore, non ex odio corripi. Deinde si forte Deus filios alicujus ad clerum vel ad ordinem religiosum vocet, non audeant impedire, ne forte Deo, qui primus Pater est, repugnare videantur, sed dicant cum sancto Job: Dominus dedit, Dominus abstulit, sit nomen Domini benedictum (Iob 1,21). Denique si forte immatura morte filii parentibus subtrahantur, quod beatissimae Virgini in primis accidit, considerent judicia Dei, qui saepe rapit aliquos, ne malitia immutet bonam mentem eorum (Sap 4,11), et pereant in aeternum. Certe si scirent aliquando parentes, quo consilio Deus ista faciat, non flerent, sed etiam gauderent. Et si fides resurrectionis vigilaret in nobis, ut in sanctissima Virgine vigilabat, non magis contristaremur, cum aliquis ante senium moritur, quam contristamur, si quis ante noctem dormire incipiat; mors enim fidelis hominis somnus quidam est, ut Apostolus monet in Epistola priore ad Thessalonicenses: De dormientibus, inquit, nolumus vos ignorare, ut non contristemini, sicut et ceteri, qui spem non habent (Thes 4,13). Meminit autem spei potius quam fidei, quoniam non de resurrectione quacumque, sed de beata et gloriosa loquitur, quae est ad veram vitam, qualis fuit Christi resurrectio. Qui enim certo credit futuram carnis resurrectionem et sperat, filium suum, immatura morte sublatum, resurrecturum ad gloriam, non est, quod tristetur, sed magis gaudeat, quod salus ejus in tuto sit posita.

Venio nunc ad officium filii erga parentes, quod Christus moriens erga Parentem suam cumulate praestitit. Officium enim filiorum est, mutuam vicem reddere parentibus, ut Apostolus monet (1 Tim 5,4). Reddunt autem filii parentibus vicem mutuam, quando senescentibus parentibus ea, quae necessaria sunt, procurant, quemadmodum ipsi parentes procuraverunt filiis parvis et non valentibus sibi victum et vestitum quaerere. Christus igitur senescenti Matri et neminem habenti, qui mortuo Filio ejus curam gereret, dedit illi S. Joannem in filium, dicens: Ecce filius tuus, et ipsi Jaonni: Ecce Mater tua. Functus est autem Dominus cumulate officio Filii erga Matrem multis modis. Primum enim assignavit Virgini Matri Joannem in filium, qui erat Christi ipsius coaetaneus, vel potius anno uno junior, ac per hoc aptissimus ad Matrem Domini sustentandam. Deinde assignavit illum ex duodecim discipulis, quem ipse Dominus maxime diligebat (Io 13,23) et a quo sciebat, se vicissim valde diligi; proinde confidere poterat de fide et diligentia ejus in adjuvanda Parente. Praeterea assignavit illum, quem sciebat diutissime victurum, ac per hoc Matri sine ulla dubitatione supervicturum. Denique non defuit Christus Matri suae, etiamsi importuno tempore cogitationem illam suscipere deberet. Erat enim in perferendis doloribus totius corporis et injuriis inimicorum accipiendis et in amarissimo calice propinquae mortis hauriendo occupatus, ut de nulla re alia cogitare posse videretur. Vicit tamen caritas Matris et, se neglecto, de consolanda et adjuvanda Matre cogitationem consiliumque suscepit, neque fefellit eum exspectatio de promptitudine ac fidelitate Joannis; nem ex illa hora accepit eam discipulus in sua (Io 19,27).

Hanc providentiam, quam de Parente sua Christus habuit, majori ratione debent omnes filii de parentibus suis habere. Christus enim minus debuit Parenti suae, quam ceteri homines tantum parentibus debent, quantum referre non possunt; debent enim vitam parentibus, quam illis certe referre non possunt. Memento, inquit Ecclesiasticus, quod nisi per illos natus non fuisses (Sir 7,30). Christus autem, isque solus excipitur ab hac regula. Accepit enim a Virgine Matre vitam unam, humanam videlicet, sed dedit illi tres vitas: vitam humanam, quando eam cum Patre et Spiritu Sancto creavit; vitam gratiae, quando eam in benedictionibus dulcedinis praeveniens creando justificavit et justificando creavit; vitam gloriae, quando eam ad gloriam aeternam evexit et super choros Angelorum exaltavit. Quare si Christus beatae Matri suae plus dedit, quam ab ea nascendo accepit, legem observare voluit, ut ei tamquam Parenti mutuam vicem redderet: quanto magis ceteri homines ad hoc solvendum parentibus debitum tenebuntur? Adde, quod, quamvis honorando parente, faciamus, quod debemus, tamen benignitas Dei praemium addidit, dicens in lege: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut sis longaevus super terram (Ex 20,12; Eph 6,3), et per Ecclesiasticum addidit Spiritus Sanctus: Qui honorat patrem suum, jucundabitur in filiis et in die orationis suae exaudietur (Sir 3,6). Nec solum praemium addidit Deus honorantibus parentes, sed etiam poenam non honorantibus. Nam Deus ait, inquit Dominus: Qui maledixerit patri suo vel matri, morte moriatur (Ex 21,17; Lv 20,9; Mt 15,4; Mc 7,10). Et Ecclesiasticus addit: Qui exasperat matrem, est maledictus a Deo (Sir 3,18). Atque hinc discimus, maledictionem parentum in filios vim magnam habere, quoniam confirmat eam Deus. De qua re exstant in historiis exempla non pauca, quorum unum valde insigne narrat sanctus Augustinus in libris de civitate Dei (Lib. 21. c.8). Summa haec est: Apud Caesaream Cappadociae, decem filii, septem mares et tres feminae, a matre maledicti, continuo divinitus coerciti tali poena sunt, horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum civium non ferentes, quaqua versum cuique ire visum est, toto fere vagabantur orbe Romano; duo ex illis tandem per Reliquias sancti Stephani Protomartyris sancto Augustino praesente curati sunt.

De septem verbis  - ad exordium: